Aktualizacja: 17.10.2018 21:58
Slawkow, Polska
przewaga chmur
12°C, przewaga chmur
Odczuwalna 12.0
1021 hPa
78%
0 km/h
0mm
22:00
17.10
ico
13 °C
01:00
18.10
ico
11 °C
04:00
18.10
ico
10 °C
07:00
18.10
ico
10 °C
10:00
18.10
ico
14 °C
13:00
18.10
ico
18 °C
16:00
18.10
ico
18 °C
19:00
18.10
ico
14 °C
22:00
18.10
ico
11 °C
01:00
19.10
ico
9 °C
04:00
19.10
ico
7 °C
07:00
19.10
ico
6 °C

Youtube

Menu

Inwentarze Klucza Sławkowskiego

Poleć: Facebook Twitter Google + Wykop
{[description]} Zobacz galerię
Przeczytanie artykułu zajmie Ci 4 minuty

Sławkowski klucz dóbr biskupich - stanowił od XIII do XVIII wieku wydzielony administracyjnie w województwie krakowskim jako kasztelania majątkowa biskupów krakowskich obszar miasta Sławkowa oraz kilkunastu wsi, usytuowanych częściowo na obszarze obecnych miast Sosnowiec, Dąbrowa Górnicza, Jaworzno i Mysłowice oraz powiatów olkuskiego, chrzanowskiego i bieruńsko-lędzińskiego.
Opis Klucza Sławkowskiego zawiera książka pt. „Inwentarze i Lustracje Klucza Sławkowskiego z XVII i XVIII wieku”. Inwentarze obejmują szczegółowe opisy miejscowości historycznego Klucza Sławkowskiego, należących dzisiaj do Sławkowa, Dąbrowy Górniczej, Sosnowca, Jaworzna, Bolesławia, Bukowna, Łaz, Chrzanowa i Trzebini.

W książce zawarte są oryginalne zapiski z inwentaryzacji przeprowadzanej na terenie klucza sławkowskiego w XVII i XVIII wieku.

 

Inwentarz z 1645 roku
W pierwszej części inwentarza zostały omówione dobra sławkowskie z zamkiem, mostem „Samboria”, domem starosty, folwarkiem, piekarnią, browarem, gorzelnią, ogrodami i hutą. Następnie opisane jest miasto Sławków z powinnościami sławkowskich mieszczan. W dalszej kolejności wymienione zostały poszczególne posiadłości znajdujące się na obszarze Klucza Sławkowskiego. Pierwszą osadą jest Łosień ze szczegółowym opisem znajdujących się tam budynków. Wymieniono urządzenia gospodarcze i posiadłości chłopów wraz z opisem ich majątku. Następnie jest sumariusz wszystkich opłat i powinności chłopów.

W wykazie inwentarza występują następujące miejscowości: Gołonóg, Ząbkowice, Luszowice, Góry Luszowskie, Bukowno, Jaworzno, Dąbrowa, Bór, Okradzionów, Błędów, Krzykawa, Niemce, Byczyna, Ciężkowice. W sumie łącznie ze Sławkowem jest 21 miejscowości, w których wymienione zostały (podobnie jak to ma miejsce w przypadku Łośnia) wszystkie urządzenia gospodarcze, chłopi i ich posiadłości. W inwentarzu szczegółowo wymienia się posiadłości kmieci, a także majątek zagrodników i chałupników, np. konie, woły. Szczegółowo również wyliczone są takie powinności jak czynsz i pańszczyzna a także inne obowiązki względem biskupa krakowskiego. Na końcu inwentarza są podsumowane wszystkie dochody z Klucza Sławkowskiego w postaci czynszów pieniężnych oraz pozostałych powinności.

 

Inwentarz z 1668 roku
Inwentarz ten został sporządzony podobnie jak poprzedni z 1645 roku. W pierwszej części pojawia się opis dóbr sławkowskich z dworem, bramą, budynkiem pańskim i starościńskim, spiżarnią, piwnicami, stajniami, wozownią oraz folwarkiem dworskim. Wymienione zostały także budynki gospodarskie, obory, browar, gorzelnia z urządzeniami w niej się znajdującymi. Opisane są huty ołowiu z urządzeniami. Na końcu opisu dóbr sławkowskich wymienieni są mieszczanie sławkowscy z ich powinnościami. Ciekawostką tego inwentarza są zacytowane w języku łacińskim przywileje nadane miastu Sławków w kolejności z lat 1446, 1573, 1585, 1566, 1573 oraz 1545. Inwentarz opisuje granice posiadłości miejskich w obrębie których znajduje się młyn, rzeka Przemsza oraz las.

W dalszej części są wymienione miejscowości: Bukowno, Strzemieszyce Wielkie, Jaworzno, Dąbrowa, Długoszyn, Byczyna, Ciężkowice, Luszowice, Gołonóg, Piekło (położona 2 mile od Sławkowa), Ząbkowice, Porąbka, Łosień, Tucznobaba, Strzemieszyce Małe, Kuźnica Okradzionowska, Łazy, folwark Trzebiczna (Trzebyczka). Razem ze Sławkowem 19 miejscowości. Każda z nich jest dokładnie opisana, zawiera wykaz dóbr i powinnościami kmieci, zagrodników i chałupników.

 

Inwentarz z 1746 roku
Kolejny inwentarz pochodzi już z połowy XVIII stulecia. Podobnie jak to było w przypadku XVII-wiecznych inwentarzy, w pierwszej kolejności omówione zostały dobra sławkowskie. Następnie wymieniony został folwark w Luszowicach wraz z nieruchomościami i urządzeniami gospodarczymi, sadem, piekarnią i polami. Później następuje dokładny opis majątku folwarku w Gołonogu, Sośniu, folwarku na „Trzebicie”. W dalszej części zostali wymienieni mieszczanie w Sławkowie dokładnie opisane są wsie: Bukowno, Bór, Krzykawa, Okradzionów, wójtostwo Długoszyn, Byczyna, Ciężkowice, Luszowice, Góry Luszowskie, Gołonóg, Ząbkowice, Porąbka, Łosień, Tucznobaba (ob. Tucznawa). W sumie w inwentarzu wymienionych jest 21 miejscowości. W źródle tym pojawiają się także informacje o wcześniejszych inwentarzach Klucza Sławkowskiego. Ilustruje ten stan rzeczy informacja o inwentarzu z 1607 roku przy okazji opisu osady Byczyna. Na samym końcu tego źródła następuje podsumowanie wszystkich dochodów z miejscowości znajdujących się w obrębie Klucza Sławkowskiego.

 

Inwentarz z 1760 roku
Ostatnim inwentarzem publikowanym w książce jest sporządzony na zmówienie biskupa krakowskiego Kajetana Sołtyka wykaz dóbr i powinności poddanych Klucza Sławkowskiego z 1760 roku. Podobnie jak w poprzednich inwentarzach w pierwszej kolejności opisane są dobra sławkowskiego z dworem, budynkiem pańskim, budynkiem ekonoma, folwarkiem, gumnem, i spichlerzem. Wymieniono skrupulatnie również sprzęty gospodarskie znajdujące się w tych zabudowaniach. Nie pominięto nawet umeblowania znajdującego się w tych zabudowaniach. Opisano również folwarki na Dębowej Górze, Bukownie i w Strzemieszycach Wielkich.

Następnie opisane są miejscowości: Tucznababa, Byczyna, Jaworzno, Gołonóg, Strzemieszyce Małe, Łosień, Ciężkowice, Byczyna, Dąbrowa, Długoszyn, Porąbka, Trzebiczka (Trzebyczka), Krzykawa, Okradzionów, Łosień, Strzemieszyce Wielkie. W sumie wymieniono i dokładnie opisano 20 miejscowości oraz dodatkowo folwarki. Opis obejmuje: pola, łąki, ogrody, chłopów i ich powinności.

 

Lustracja z 1789 roku
W 1789 roku Sejm Wielki przyjął ustawę, która przejmowała dobra biskupstwa krakowskiego na własność skarbu koronnego. Aby wykonać sejmową ustawę w Kluczu Sławkowskim pojawili się lustratorzy Komisji Skarbu Koronnego, mający za zadanie szczegółowo opisać przejmowane przez państwo dobra.

Lustracja wymienia folwark znajdujący się Górach Okradzionowskich i znajdujące się na tym terenie budynki folwarczne z piekarnią, oborą, dwiema stodołami i spichlerzem. Są tam także dokładne opisy pól folwarcznych, łąk i ogrodu. Lustratorzy dokładnie opisali posiadłości, czynsze i wszystkie powinności chłopów zamieszkujących Okradzionów, Bór, Ciężkowice, Długoszyn, Dąbrowę, Porąbkę, Krzykawę oraz Jaworzno. Wymieniono także powinności poddanych z folwarku sławkowskiego. Ciekawostką jest również dokładny opis lasów na terenie klucza w Ciężkowicach, Jaworznie, Dąbrowie, Długoszynie, Okradzionowie, Krzykawie, Bukownie, Borze i na Dębowej Górze.
Opisano także zyski z propinacji wymieniając poszczególne karczmy z terenów Sławkowa (2 karczmy i austeria), Okradzionowa, Boru, Krzykawy, Długoszyja, Ciężkowic i Dąbrowy. W dalszej kolejności opisano wielkość zbiorów zbóż w kluczu i sporządzono remanent sprzętów domowych folwarku sławkowskiego.

Lustracja z 1789 roku, sporządzona w gorących chwilach likwidacji Klucza Sławkowskiego, nie obejmuje niestety całości dóbr, a tylko ich część południową. W związku z tym zdecydowaliśmy się uzupełnić je wprawdzie drukowanym już, ale trudno dostępnym materiałem źródłowym opracowanym przez Władysława Semkowicza. Jego wartość jest tym większa, że stanowi odpis dokonany przed II wojną światową z dokumentów, które w zdecydowanej większości spłonęły w okupowanej Warszawie. Ich umieszczenie w wydawnictwie wydaje się być niezbędnym uzupełnieniem opisu dóbr Klucza Sławkowskiego w ostatnich latach jego istnienia.

Poleć: Facebook Twitter Google + Wykop
Drukuj Drukuj do pdf

Galerie


Polecamy

 Mapa

Mapa

Rozumiem

Ten serwis internetowy wykorzystuje pliki cookies.

Ta witryna wykorzystuje pliki cookies, które są zapisywane na dysku urządzenia końcowego użytkownika. Szczegółowe informacje o plikach cookies znajdziesz w "Polityce prywatności"

Zablokowanie zapisywania plików cookies na urządzeniu końcowym lub ich usunięcie możliwe jest po właściwym skonfigurowaniu ustawień przeglądarki internetowej. Niedokonanie zmian ustawień przeglądarki internetowej na ustawienia blokujące zapisywanie plików cookies jest jednoznaczne z wyrażeniem zgody na ich zapisywanie.